Σχόλια σεμιναρίων

ΔΙΗΜΕΡΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ 6&7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026

Η Ποιητική της Ύπαρξης: Ο Gaston Bachelard και η Θεραπευτική Πράξη

Image: © Josh Hild | Unsplash

Μέσα σε μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα δημιουργικής συνάθροισης, αυθόρμητων συνδέσεων και υπό το φως ενός τρυφερού ποιητικού αναστοχασμού, ολοκληρώθηκε το Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2026, το υβριδικό σεμινάριο με τίτλο: «Η Ποιητική της Ύπαρξης: Ο Gaston Bachelard και η Θεραπευτική Πράξη» που παρουσίασε ο εισηγητής του διημέρου Δρ. Αλέξης Χαρισιάδης. Το αφιερωμένο στον Γάλλο φιλόσοφο Bachelard σεμινάριο εγκαινίασε έναν νέο ακαδημαϊκό κύκλο ομιλιών και παρουσιάσεων που στόχο έχουν να συνδέσουν τη φιλοσοφία με την υπαρξιακή προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία μέσα από τη δυνατότητά τους να συνομιλούν, να διευρύνουν και να εμπλουτίζουν τη θεώρηση του σύγχρονου ανθρώπου, προσφέροντας ανανεωμένους τρόπους προσέγγισης της ανθρώπινης εμπειρίας και του κόσμου της. Το διήμερο σεμινάριο εξελίχθηκε σε μια πολυδιάστατη συνάντηση, με πολλά υπαρξιακά ερωτήματα, προσωπικές αναφορές, βιωματικές ασκήσεις και δημιουργικές ανταλλαγές, αναδεικνύοντας, για μια ακόμη φορά, τη δυνατότητα του Ποιητικού στοιχείου να διανοίγει νέους τρόπους κατανόησης και κατοίκησης της ύπαρξης. Αφετηρία, αυτή τη φορά, υπήρξε το έργο ενός ποιητικού στοχαστή που κατόρθωσε, με τις ιδέες του, να γεφυρώσει δύο φαινομενικά αντίθετους κόσμους: αυτόν που προέρχεται από την αυστηρότητα της επιστημονικής γνώσης με εκείνον που αναδύεται από την ελευθερία της ποιητικής φαντασίας. Παράλληλα, μέσα από πέντε θεμελιώδεις άξονες του έργου του Bachelard, επιχειρήθηκε να φωτιστεί το πώς ο χρόνος, τα υλικά στοιχεία, οι εικόνες και οι τόποι της οικειότητας συγκροτούν το ψυχικό σύμπαν και, κυρίως, το πώς μπορούν, ως απαραίτητα συστατικά, να αποκτήσουν ιδιαίτερη σημασία στη θεραπευτική συνάντηση.

Το σεμινάριο άνοιξε την Παρασκευή με κάποιες εισαγωγικές σκέψεις του Αλέξη Χαρισιάδη για τη φιλοσοφική διαδρομή του φιλοσόφου, καθώς και για τις δυνατότητες σύνδεσης του έργου του για την διπλή ανθρωπολογία με την υπαρξιακή–φαινομενολογική ψυχοθεραπεία. Ο Αλέξης ξεκίνησε την ομιλία του αναφερόμενος σε πέντε βασικά έργα του φιλοσόφου, τα οποία αποτέλεσαν και πηγή έμπνευσής του για το διήμερο σεμινάριο: την Εποπτεία της Στιγμής (L’Intuition de l’instant), τη Διαλεκτική της Διάρκειας (La Dialectique de la durée), την Ψυχανάλυση της Φωτιάς (La Psychanalyse du feu), το Νερό και τα Όνειρα (L’Eau et les rêves) και την Ποιητική του Χώρου (La Poétique de l’espace). Μέσα από μια σύντομη αναδρομή στη βιογραφία του Gaston Bachelard, παρουσίασε την ιδιαίτερη διανοητική πορεία του Γάλλου στοχαστή, όπως ξεκίνησε από τις φυσικές επιστήμες και τα μαθηματικά, οδηγήθηκε προς τη φιλοσοφία και, σταδιακά, προς τη φαινομενολογία της ποιητικής φαντασίας. Ο Bachelard, όπως υπογράμμισε ο Αλέξης, δεν εγκατέλειψε την επιστημονική αυστηρότητα προκειμένου να στραφεί στην ποίηση αλλά, αντίθετα, διεύρυνε το πεδίο της σκέψης του, αναγνωρίζοντας ότι η ανθρώπινη εμπειρία δεν μπορεί να εξαντληθεί μέσα σε μια ορθολογική εξήγηση ή στην αντικειμενική γνώση των επιστημών. Ο Αλέξης διευκρίνισε, εξαρχής, πως η προσέγγιση του Bachelard απαιτεί μια ιδιαίτερη στάση από τον αναγνώστη–μελετητή, καθώς τα ποιητικά του έργα δεν μπορούν να προσεγγιστούν μονοδιάστατα μέσα από την κριτική ανάλυση και την αναζήτηση εννοιών και τόνισε ότι χρειάζεται να τα πλησιάσει κανείς με καλή προαίρεση, ανοιχτότητα και δεκτικότητα, αφήνοντας, όπως είπε, τις εικόνες τους να τον αγγίξουν, χωρίς να βιαστεί να τις εξηγήσει, υιοθετώντας μια στάση, που ο ίδιος ο Bachelard συνδέει με την ποιητική διάσταση της Anima, μιας στάσης που βρίσκεται στον αντίποδα της αυστηρά αναλυτικής στάσης του Animus. Στη συνέχεια της ομιλίας του, ο Αλέξης, παρουσίασε την προοπτική της διπλής ανθρωπολογίας του Bachelard, μέσα από τη διάκριση ανάμεσα στον ημερήσιο άνθρωπο που κατοικεί τον κόσμο της λογικής, της επιστήμης, της μεθόδου, της δράσης και της δημόσιας συναλλαγής και τον νυχτερινό άνθρωπο που συναντάται στη μοναχικότητα, στην ονειροπόληση, στην ποιητική φαντασία, στις αναμνήσεις και στους ιδιωτικούς χώρους της οικειότητας, τονίζοντας, με έμφαση, ότι ο Bachelard δεν περιγράφει δύο αντίθετες ή αλληλοαναιρούμενες αλήθειες αλλά για δύο απαραίτητες διαστάσεις της ύπαρξης. Ωστόσο, όπως είπε ο ίδιος, η σύγχρονη ζωή φαίνεται να πάσχει από υπερτροφία της ημερήσιας διάστασης, δίνοντας υπέρμετρη έμφαση στην αποτελεσματικότητα, στην τεχνική, στον έλεγχο και στο μετρήσιμο αποτέλεσμα και έδειξε, κατ’ αναλογία και στην ψυχοθεραπεία, τον κίνδυνο να περιοριστούμε στην εφαρμογή μεθόδων, στην αξιολόγηση των συμπτωμάτων και στην αναζήτηση συγκεκριμένων θεραπευτικών αποτελεσμάτων, παραμερίζοντας, εν τέλει, την ποιητική και βαθιά υποκειμενική διάσταση του ανθρώπου. Μέσα από στοχευμένες αναφορές στην τεχνητή νοημοσύνη και στις δυνατότητές της, ο Αλέξης έθεσε στη συνέχεια ένα ακόμη ιδιαίτερα επίκαιρο ερώτημα του τι είναι τελικά εκείνο που θα εξακολουθεί να προσφέρει ο άνθρωπος στη θεραπευτική σχέση, όταν μεγάλο μέρος της τεχνικής γνώσης ή της μεθοδολογικής καθοδήγησης μπορεί πλέον να αναζητηθεί και αλλού. Μίλησε εδώ για την ιερότητα της ανθρώπινης παρουσίας, για την έννοια του προσώπου, για τη σημασία της προσωπικής μας ευαισθησίας ως θεραπευτές ή θεραπεύτριες και στάθηκε στη δυνατότητά μας να αφουγκραζόμαστε τον άλλο, συναντώντας την ιδιαιτερότητά του και, κυρίως, χωρίς να τον υποτάσσουμε σε προκαθορισμένα σχήματα καθώς συχνά συνοδοιπορούμε την αποκατάσταση μιας, άγνωστης σε μας, ισορροπίας, αναγνωρίζοντας δηλαδή στον άλλο, όπως θα έλεγε και ο Bachelard: τη δυνατότητα μιας δυναμικής συμφωνίας χρονικών ρυθμών και όχι ένα παγιωμένο πεπρωμένο.

Προχωρώντας στην παρουσίαση των εννοιών από την «Εποπτεία της Στιγμής», ο Αλέξης επικεντρώθηκε σε μία από τις πιο πρωτότυπες ιδέες του Bachelard, στην αντίληψη πως ο χρόνος δεν αποτελεί μια ρέουσα, αδιάκοπη και ομοιόμορφη ροή, αλλά πως συγκροτείται από στιγμές και ασυνέχειες. Περιέγραψε πως ο Bachelard αντιπαρατίθεται στην εικόνα ενός ποταμού που κυλά αδιάκοπα από το παρελθόν προς το μέλλον και πως ο αυθεντικός χρόνος, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, δεν ρέει, παρά αναβλύζει και σημείωσε πως κάθε κάθετη στιγμή εμφανίζεται ως ένα ρήγμα στη συνέχεια της καθημερινότητας, μια ξαφνική διακοπή που μπορεί να απομακρύνει προσωρινά τον άνθρωπο από το βάρος της ιστορίας του και τις προσδοκίες του για το μέλλον. Μέσα από μικρά παραδείγματα της καθημερινότητας, ο Αλέξης ανέδειξε πως ένα τέτοιο ρήγμα δεν χρειάζεται να έχει απαραίτητα δραματικό χαρακτήρα. Μπορεί να προκύψει από μια ανατροπή των σχεδίων, μια απρόσμενη δυσκολία ή ακόμη και από ένα μικρό ατύχημα όπου τελικά το σημαντικό δεν είναι το ίδιο το γεγονός, αλλά η διαφορετική δυνατότητα που δημιουργεί στον κόσμο μας. Μια μικρή ανατροπή που, ωστόσο, μπορεί και να μετατραπεί σε ευκαιρία συνάντησης με τον κόσμο, αποκαλύπτοντας κάτι που η καθημερινή ροή συνήθως αφήνει αθέατο. Ο Αλέξης υπογράμμισε πως συχνά και στην πρακτική της ψυχοθεραπείας υπάρχουν τέτοιες στιγμές, εμφανίζονται ως μικρές ή μεγάλες ασυνέχειες στην καθιερωμένη αφήγηση των θεραπευόμενων ατόμων και πρότεινε να αναλογιστούμε στιγμές όπου, πιθανόν, ένας άνθρωπος που συνήθως εμφανίζεται ευγενικός και ήρεμος να εκδηλώσει ξαφνικά θυμό ή ένας θεραπευόμενος που περιγράφει σταθερά και εστιάζει μονοδιάστατα μόνο στις δυσκολίες της ζωής του να αναφέρει, σχεδόν διστακτικά, ότι σήμερα είχε μια πολύ όμορφη μέρα. Η παγίδα, όπως εξήγησε ο ίδιος, είναι να σπεύσουμε να εντάξουμε αυτή τη διαφορετική στιγμή στην ήδη γνωστή ιστορία του ανθρώπου που συνοδοιπορούμε και πως αντίθετα με αυτή την τάση μας καλούμαστε να της δώσουμε χώρο και χρόνο, τιμώντας την για αυτό που είναι, αφήνοντάς την να αποκαλύψει τις δικές της ποιότητες. Η παραπάνω σκέψη έγινε ιδιαίτερα γόνιμη στο κλείσιμο της πρώτης μέρας του σεμιναρίου και, μέσα από τη συζήτηση με τα συμμετέχοντα στο διήμερο σεμινάριο άτομα, αναδείχθηκε και πάλι το ερώτημα κατά πόσο ο θεραπευτής μπορεί να αντισταθεί στην ανάγκη του – αλλά και στην ανάγκη του θεραπευόμενου πολλές φορές – για άμεση εξήγηση.

Το σεμινάριο συνεχίστηκε, για δεύτερη μέρα, το Σάββατο περνώντας στις έννοιες της στιγμής και της διάρκειας. Ο Αλέξης επανέφερε τη βασική διάκριση του Bachelard, υπογραμμίζοντας και εδώ ότι κι αυτές οι δύο έννοιες δεν βρίσκονται σε αντιπαράθεση, αλλά αποτελούν συμπληρωματικές διαστάσεις της ανθρώπινης χρονικότητας. Ο ίδιος τόνισε πως η διάρκεια δεν μας χαρίζεται ως μια αυτονόητη συνέχεια αλλά συγκροτείται μέσα από την επανάληψη πράξεων, συνηθειών και ρυθμών που ανανεώνονται συνεχώς, συμπληρώνοντας πως δεν αφορά απλώς στο πέρασμα του χρόνου, αλλά τη δημιουργική οργάνωση της ζωής του ανθρώπου μέσα στη ροή του χρόνου. Και αυτή η οργάνωση, σημείωσε ο Αλέξης, χρειάζεται παύσεις, όρια και ανάπαυση καθώς χωρίς όλα αυτά, η διάρκεια κινδυνεύει να μετατραπεί σε φυλακή. Στο πλαίσιο αυτό πρότεινε να δούμε και τη ρυθμανάλυση του Bachelard, όχι ως μια νέα θεραπευτική τεχνική, αλλά ως έναν άλλο τρόπο να παρατηρούμε το πώς κινούμαστε μέσα στον χωροχρόνο. Να αναρωτηθούμε δηλαδή για το πότε βιαζόμαστε, πότε καθηλωνόμαστε, πότε επαναλαμβάνουμε μηχανικά τις ίδιες κινήσεις και πότε κατορθώνουμε να δημιουργήσουμε χώρο για κάτι καινούργιο στη ζωή και τον κόσμο μας. Μέσα από αυτή τη σκέψη αναδύθηκε και η έννοια του παρελθόντος όπου δεν παρουσιάζεται ως κάτι που έχει οριστικά χαθεί, αλλά ως μια δυνατότητα που εξακολουθεί υπαρξιακά να υπάρχει και στην οποία μπορούμε να έχουμε ξανά πρόσβαση, στο άμεσο παρόν. Ο Αλέξης διευκρίνισε πως δεν επιστρέφουμε στο παρελθόν για να αναπαραστήσουμε όσα συνέβησαν αλλά για να ανακτήσουμε ή να δημιουργήσουμε εκ νέου έναν δημιουργικό και ελαστικό ρυθμό συνδέσεων, μέσα στον οποίο το παρόν και το μέλλον παραμένουν ανοιχτά. Τόνισε εδώ τη σημασία που έχει η δέσμευση του θεραπευτή να παραμένει χωρίς ερμηνείες σε κάθε εξιστόρηση, σε μια φαινομενολογική στάση ακρόασης, εστιάζοντας στην ίδια την εμπειρία, στις αισθήσεις και στα ποικίλα συναισθήματα που τη συνόδευαν στο τότε ή πιθανόν εξακολουθούν να τη συνοδεύουν στο τώρα. Δόθηκε έτσι μια ακόμη εξαιρετική αφορμή για να συζητηθεί η σημασία και η αξία της φαινομενολογικής στάσης για την υπαρξιακή–φαινομενολογική ψυχοθεραπεία αλλά και για να αναρωτηθούμε για το πόσο συχνά βιαζόμαστε να εξηγήσουμε αυτό που συμβαίνει, για το πόσο εύκολα μετατρέπουμε μια ζωντανή εμπειρία σε ένα ακόμη στοιχείο του ιστορικού του θεραπευόμενου και για το πόσο δύσκολο είναι μερικές φορές να παραμείνουμε μέσα στη σιωπή και την αμηχανία του άγνωστου, χωρίς να αναζητήσουμε μια ακόμη ερμηνεία, αντέχοντας αυτή την ανοικτότητα και επιτρέποντας στο βίωμα να υπάρξει πριν συνδεθεί με την υπόλοιπη ιστορία.

Στη συνέχεια, η συζήτηση μεταφέρθηκε στη σχέση της τέχνης με την ανθρώπινη εμπειρία και ειδικότερα με την ποιητική διάσταση της υπαρξιακής ψυχοθεραπείας. Ο Αλέξης αναφέρθηκε στην αντίληψη του Bachelard ότι η τέχνη μπορεί να μας απελευθερώσει από τη συνήθεια, να ανανεώσει την αντίληψή μας και να αποκαταστήσει τη ζωντάνια των αισθήσεων και της συγκίνησης. Ένα έργο τέχνης, σημείωσε ο ίδιος, δεν χρειάζεται πάντοτε να αποκρυπτογραφηθεί ή να εξηγηθεί, μπορεί να μας αγγίξει με έναν τρόπο που φωτίζει εκ νέου κάτι που ήδη κατοικεί μέσα μας, αλλά δεν έχει ακόμη βρει μορφή ή έκφραση στις λέξεις του. Μέσα από αυτές τις σκέψεις, ο Αλέξης συνέδεσε τη φαινομενολογία της ποιητικής εικόνας με τη θεραπευτική ακρόαση δείχνοντας ότι όπως ένα ποίημα μπορεί να μας φανερώσει κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή αισθανόμασταν αόριστα, έτσι και ο λόγος του θεραπευόμενου μπορεί να επιτρέψει την ανάδυση μιας εμπειρίας που δεν είναι ακόμη πλήρως διατυπωμένη. Για να προσεγγίσουν βιωματικά αυτή τη δυνατότητα, συμμετέχουσες και συμμετέχοντες κλήθηκαν να ακούσουν δύο διαφορετικά μουσικά έργα, ένα του Debussy και ένα του Anton Webern. Ο Αλέξης πρότεινε μια ακρόαση που έχει στόχο την υποδοχή της μουσικής σαν μια μη λεκτική έκφραση ενός θεραπευόμενου και προσκάλεσε την ολομέλεια να μην αναζητήσει κανένα νόημα, αλλά να παρατηρήσει τους ρυθμούς, τις παύσεις, τις εντάσεις και τις μεταβολές που προκαλεί μέσα της, να ακούσει όχι μόνο με τα αυτιά, αλλά με ολόκληρο το σώμα και ευαισθησία του. Η συζήτηση οδήγησε στη διάκριση ανάμεσα στη συνήχηση (Résonance) και την αντήχηση (Retentissement), δύο έννοιες που ο Bachelard χρησιμοποιεί για να περιγράψει διαφορετικές ποιότητες της ποιητικής εμπειρίας όπου η συνήχηση λειτουργεί κυρίως οριζόντια, μέσα από συνειρμούς και συνδέσεις με το προσωπικό μας παρελθόν, σαν μια εικόνα ή ένας ήχος που μπορεί να μας θυμίσει κάτι που έχουμε ήδη βιώσει, ενώ, αντίθετα, η αντήχηση αναγνωρίζεται ως μια κατακόρυφη εμπειρία, που αφορά ένα βαθύτερο κλονισμό της ψυχής, σαν μια εικόνα που δεν παραμένει σαν ένα εξωτερικό ερέθισμα, αλλά αποκτά μια πρωταρχική ένταση και παρουσία, σαν να γεννιέται εκείνη τη στιγμή από την ίδια μας την ύπαρξη. Ο Αλέξης συνέδεσε αυτή τη διάκριση με τη στάση της Anima και με μια “αφελή” στάση ή συνείδηση που χρειάζεται να καλλιεργούμε ως θεραπευτές ώστε να μπορούμε να υποδεχτούμε τον λόγο του άλλου ως δώρο, χωρίς να τον υποβάλλουμε αμέσως σε κριτική ή ερμηνευτική επεξεργασία. Στη συνέχεια της ομιλίας του ο Αλέξης έδωσε ιδιαίτερη σημασία στη μουσική πίσω από τα λόγια καθώς, όπως σημείωσε, ο θεραπευόμενος δεν επικοινωνεί μόνο μέσα από το περιεχόμενο της αφήγησής του, αλλά και μέσα από τον ρυθμό, την ένταση, τις παύσεις, τη χροιά και τη συναισθηματική ροή της ομιλίας του και τόνισε πως ο θεραπευτής μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να μοιραστεί αυτό που αντηχεί μέσα του, όχι ως βεβαιότητα ή ερμηνεία για τον άλλο, αλλά ως προσωπική απόκριση στη μεταξύ τους συνάντηση. Ο θεραπευτής, υπογράμμισε ο ίδιος, καλείται να ακούει διαρκώς τη σχέση που δημιουργείται ανάμεσά τους, να αναγνωρίζει την πιθανή φλυαρία, τις σιωπές αλλά και τις εντάσεις και τις παύσεις που αναδύονται σε κάθε συνεδρία και να συμβάλλει, με τη δική του παρουσία, σε μια διαφορετική σύνθεση.

Καθώς το διήμερο πλησίαζε προς την ολοκλήρωσή του, η συζήτηση οδηγήθηκε στην Ποιητική του Χώρου, ίσως ένα από τα πιο προσιτά και γοητευτικά έργα του Bachelard. Ο Αλέξης έστρεψε την προσοχή της ολομέλειας σε στοιχεία της καθημερινότητας που συχνά παραβλέπουμε: το σπίτι, τη γωνιά, τη φωλιά, το κέλυφος, τα συρτάρια, τα κλειστά δωμάτια και όλα τα αντικείμενα που περιβάλλουν τη ζωή μας. Μέσα από την έννοια της τοποφιλίας, της αγάπης για τον τόπο, αναδείχθηκε η δυνατότητα να προσεγγίσουμε τον χώρο όχι απλώς ως εξωτερικό περιβάλλον, αλλά ως μια ουσιαστική διάσταση της ανθρώπινης εσωτερικότητας όπως την προτείνει ο Bachelard. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αναπτύχθηκε η εικόνα του σπιτιού ως κατακόρυφης γεωγραφίας της ψυχής όπου το υπόγειο συμβολίζει τις σκοτεινές, αρχέγονες και συχνά φοβιστικές περιοχές της ύπαρξης, το ισόγειο αντιπροσωπεύει τον κοινωνικό και καθημερινό μας εαυτό, ενώ η σοφίτα προσφέρει τη δυνατότητα μιας διαφορετικής θέασης της ζωής, μέσα από την απόσταση, τη μοναχικότητα και τον αναστοχασμό. Ο Αλέξης πρότεινε στην ολομέλεια να αγκαλιάσει τη μεταφορά αποδίδοντας στο χώρο την ιδιαίτερη σημασία που έχει για τη θεραπευτική πράξη, καθώς ο τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος κατοικεί το σπίτι του, σχετίζεται με τα αντικείμενά του ή περιγράφει έναν αγαπημένο του τόπο μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική αφετηρία για την κατανόηση του βιωμένου κόσμου του. Στον ορίζοντα αυτής της συζήτησης αναδείχθηκε η σημασία του θεραπευτικού πλαισίου ως ενός προστατευτικού σπιτιού. Ενός χώρου φιλοξενίας, ασφάλειας και αποδοχής, όπου ο άνθρωπος μπορεί να περιπλανηθεί στα εσωτερικά του δωμάτια, να πλησιάσει ακόμη και το σκοτεινό υπόγειο της ύπαρξής του και, ενδεχομένως, να ανακαλύψει τη δική του μυστική σκάλα προς έναν διαφορετικό ορίζοντα.

Είναι βέβαιο, όπως πολύ όμορφα και με μεγάλη τρυφερότητα έδειξε με τον ποιητικό του λόγο ο Αλέξης Χαρισιάδης αλλά και όπως αναδύθηκε στις βιωματικές ασκήσεις της ολομέλειας κατά τη διάρκεια του διήμερου σεμιναρίου, πως πολλές από τις έννοιες του Bachelard υπερβαίνουν τις επιμέρους θεματικές τους, οδηγούν σε έναν ευρύτερο, φιλοσοφικό στοχασμό για την ανθρώπινη ύπαρξη. Δείχνουν προς εκείνη την ανοιχτή περιοχή της ανθρώπινης εμπειρίας μέσα στην οποία άνθρωπος και κόσμος συναντώνται, τονίζοντας την αλληλέχεια ανθρώπου και παρουσίας. Μια παρουσία, ωστόσο, που δεν αφορά μόνο ό,τι αντιλαμβανόμαστε άμεσα με τις αισθήσεις μας. Οι άνθρωποι που χάσαμε, οι αναμνήσεις που επιστρέφουν, τα όνειρα ή οι εφιάλτες από τους οποίους μόλις ξυπνήσαμε, οι εικόνες που φανταζόμαστε και οι προσδοκίες μας για όσα πρόκειται να συμβούν εξακολουθούν να μας αφορούν και να συμμετέχουν στον τρόπο με τον οποίο υπάρχουμε στο σήμερα και γι’ αυτό το παρελθόν και το μέλλον δεν αποτελούν απομονωμένους τόπους έξω από τη συνείδησή μας, καθίστανται παρόντα μέσα από το πώς τα βιώνουμε στο εδώ και τώρα της ύπαρξής μας. Κάθε άνθρωπος ωστόσο μπορεί να κλείσει απέναντι σε αυτό που, υπαρξιακά, πάντα θα τον αφορά. Μπορεί να χαθεί στην καθημερινότητα, να καθηλωθεί στις συνήθειες ή στις βεβαιότητές του και να παρακάμψει τη χρονικότητα που τον αφορά. Ο Bachelard μας υπενθυμίζει, με την ποιητική διάσταση του έργου του, πως κάθε στιγμή αποκτά τη μοναδικότητά της ακριβώς επειδή μπορεί να διακόψει την αυτονόητη συνέχεια της εμπειρίας και να ανοίξει μια νέα δυνατότητα. Το ερώτημα δεν είναι λοιπόν μόνο το πώς θα διαχειριστούμε τον χρόνο μας, αλλά και τι αξίζει πραγματικά να του εμπιστευτούμε. Από αυτή τη σκέψη αναδύεται και η δυνατότητα μιας μη υπολογιστικής ηθικής, μιας στάσης που δεν λειτουργεί με τη λογική της ανταλλαγής αλλά με τη γενναιοδωρία μιας αυθεντικής παρουσίας. Η αξία της θεραπευτικής σχέσης, για την υπαρξιακή προσέγγιση τουλάχιστον, βρίσκεται ακριβώς εδώ, στην ικανότητά μας να προσφέρουμε έναν διαυγή χώρο όπου ο Άλλος μπορεί να υπάρξει χωρίς να χρειάζεται να ανταποδώσει, να αποδείξει ή να δικαιολογήσει την παρουσία του. Εκεί όπου κανείς δεν αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα προς επίλυση, αλλά ως μια μοναδική ύπαρξη που εκτός από να συνηχεί μπορεί ελεύθερα και να αντηχεί, όσο σιωπηλά ή δυνατά επιθυμεί αλλά και στο δώρο που μας προσφέρεται να κατοικήσουμε μαζί, έστω και σύντομα, εκείνο το εύθραυστο και πολύτιμο παρόν μέσα στο οποίο κάτι μπορεί να αλλάξει ή απλά να αναδιαμορφωθεί. Με περισσότερη ευαισθησία, ελευθερία και ευγνωμοσύνη και μέσα από τη διαθεσιμότητα να αναγνωρίσουμε αυτό που κάποτε εμφανίζεται και μας προσκαλεί να το υποδεχτούμε. Και από τη σύντομη γνωριμία και συνάντησή μας με τον φιλοσοφικό κόσμο του Gaston Bachelard, να κρατήσουμε αυτό το ποιητικό διαυγές, συνθέτοντας την ποιητική ευαισθησία με την πνευματική καθαρότητα, προσπαθώντας και πάλι να δούμε τον κόσμο σαν να τον αντικρίζουμε για πρώτη φορά. Αποκαθιστώντας, ίσως, τη φρεσκάδα της αίσθησης, εμπιστευόμενοι την ονειροπόληση και τις σιωπές, αναγνωρίζοντας τη δυνατότητα του Ποιητικού στοιχείου να μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο κατοικούμε τον κόσμο.

Συντάκτης: Θανάσης Ν. Μανιάτης