Ολοκληρώθηκε, το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου, το τελευταίο για το 2025 διήμερο διαδικτυακό σεμινάριο του Γίγνεσθαι, αφιερωμένο αυτή τη φορά στις υπαρξιακές έννοιες της Ελευθερίας, της Ευθύνης και της Αυθεντικότητας. Το διήμερο εκτυλίχθηκε ως μια υπαρξιακή διαδρομή που ξεκίνησε από το θεμελιώδες ερώτημα της αυθεντικότητας ως τρόπου ύπαρξης και οδηγήθηκε σταδιακά προς την αναπόδραστη ανάγκη της ανάληψης της προσωπικής μας ευθύνης για το ανθρώπινο γίγνεσθαι. Από τα πρώτα κιόλας λεπτά του σεμιναρίου έγινε φανερό ότι οι έννοιες της αυθεντικότητας, της ελευθερίας και της ευθύνης δεν αρκεί να προσεγγιστούν μόνον μέσα από τα θεωρητικά φιλοσοφικά σχήματα στη βάση κάποιας οντολογικής ερμηνείας αλλά χρειάζεται να αναγνωριστούν και να βιωθούν μέσα από την επαφή μας με την οντική διάσταση των μοναδικών, υποκειμενικά βιωμένων εμπειριών των παροντικών ή ιστορικών αφηγήσεών μας, καθώς αυτές αναδύονται στο χωροχρόνο μας, δίνοντας χρώμα στην υπαρξιακή υπόστασή μας που μας συνδέει με τον πυρήνα του ανθρώπινου Είναι μας. Περισσότερο κοντά στο πνεύμα του Martin Heidegger, η αυθεντικότητα αναδύθηκε ως τρόπος ύπαρξης που αποδέχεται και αναλαμβάνει το αναπόδραστο της ανθρώπινης περατότητας, που αρνείται τη φυγή μέσα σε ρόλους, κοινωνικές βεβαιότητες και προκαθορισμένες ερμηνείες για τον εαυτό. Παράλληλα οι έννοιες της ελευθερίας, της ευθύνης και της αυθεντικότητας φάνηκαν να συνδέονται οργανικά στην υπαρξιακή ψυχοθεραπεία. Εκεί όπου η ελευθερία μας διανοίγει προς τις δυνατότητες, η ευθύνη μας γειώνει μέσα από τον ορίζοντα του διαπροσωπικού βιώματος και η αυθεντικότητα μας προσκαλεί, ως ενήμερα και ενεργά πλέον πρόσωπα, να σταθούμε απέναντι στη ζωή χωρίς τη βεβαιότητα των προκατασκευασμένων απαντήσεων. Το διήμερο έκλεισε αφήνοντας επίσης τη ζωηρή αίσθηση πως η ζωή μοιάζει ριζικά διαφορετική όταν καλούμαστε να αναγνωρίσουμε τις θεμελιώδεις έννοιες που καθορίζουν το ανθρώπινο Είναι. Ανέδειξε ακόμη πως παρότι η ίδια η ανθρώπινη διαδρομή δεν καθίσταται ούτε πιο εύκολη, ούτε πιο ασφαλής από την επίγνωση —η ίδια η επίγνωση συχνά δεν μας προσφέρει ούτε παρηγοριά ούτε ίσως την πολυπόθητη εσωτερική καθαρότητα ή ηρεμία που αναζητούμε— ωστόσο η επίγνωση ή υπαρξιακή ενημερότητα, που μας εκθέτει στην αβεβαιότητα, καθιστά την ύπαρξή μας πιο αληθινή, καθώς μας προσκαλεί και μας προκαλεί να σταθούμε με γενναιότητα και θάρρος μπροστά στο απέραντο και ανεπανάληπτο της ανθρώπινης ύπαρξης.

Η Παρασκευή πρώτη μέρα του σεμιναρίου άνοιξε με μια θεωρητική διερεύνηση της έννοιας της αυθεντικότητας. Όπως αναδείχθηκε πολλαπλά στην εισήγηση του Αλέξη Χαρισιάδη, Ph.D, M.Sc, η αυθεντικότητα δεν αποτελεί γνώρισμα χαρακτήρα, ούτε μια εσωτερική ιδιότητα που κατέχει κανείς με διάρκεια, καθώς δεν αφορά το «ποιος είμαι» ως ταυτότητα, αλλά το «πώς στέκομαι» απέναντι στη μία και μοναδική ζωή που μου έχει δοθεί. Ο Αλέξης τόνισε πως η αυθεντικότητα αφορά κυρίως σε έναν «τρόπο ύπαρξης» και όχι για μια κατάσταση που κατακτιέται κάποτε οριστικά. Ο ίδιος σημείωσε επίσης πως η αυθεντική ύπαρξη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάληψη της ελευθερίας και της ευθύνης καθώς η αγωνία, η ενοχή, η αβεβαιότητα και η επίγνωση της θνητότητας δεν εμφανίζονται ως κάποια παθολογικά παράγωγα της ανθρώπινης υπόστασης, αλλά ως τα θεμελιώδη υπαρξιακά δεδομένα που αποκαλύπτουν τη σημασία και τη σοβαρότητα κάθε επιλογής. Στη συνέχεια της παρουσίασής του ο Αλέξης επικεντρώθηκε στη συνοπτική αποτύπωση και στις διανοίξεις του έργου πολλών υπαρξιακών φιλοσόφων για την έννοια της αυθεντικότητας. Ξεκινώντας από τον Kierkegaard και περνώντας σταδιακά στους Nietzsche, Buber, Jaspers, Tillich, Heidegger, Marcel, Sartre, Merleau-Ponty, στις Arendt, Beauvoir, Weil και κλείνοντας την φιλοσοφική διαδρομή με τον Camus μίλησε για πολλές από τις διαστάσεις της αυθεντικότητας που αποτυπώνονται τόσο διαφορετικά και με πολλές παραλλαγές στο έργο τους. Στο κλείσιμο της ομιλίας του στάθηκε στην αυθεντικότητα ως την κορυφαία ίσως υπαρξιακή έννοια που μας καλεί στην αναγνώριση της υπαρξιακής μας κατάστασης και μίλησε για τη σημασία της ιδιοποίησης του Είναι εντός της θεραπευτικής πρακτικής, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι η αυθεντικότητα δεν υφίσταται ποτέ εκτός σχέσης. Δεν υπάρχει αυθεντικό Είναι χωρίς τον Άλλο, είπε, και τόνισε τη δυνατότητα να διαμορφώσουμε θεραπευτικές σχέσεις που θα λειτουργούν πέρα από τόποι αποφόρτισης, δίνοντας την ευκαιρία, σε εκείνες και εκείνους που φυσικά έχουν την ετοιμότητα και πλέον το επιθυμούν, να βουτήξουν βαθύτερα, αναλαμβάνοντας με αυθεντικό τρόπο την ύπαρξή τους. Συμπληρώνοντας την παρουσίαση της ημέρας η Έφη Μπόνη, M.A., ECP, συνέδεσε αυτή τη στάση με την καλλιέργεια της αυθεντικής παρουσίας της θεραπεύτριας ή του θεραπευτή χωρίς την ψευδαίσθηση της ουδετερότητας ή της τεχνικής ασφάλειας και πρότεινε στα συμμετέχοντα στο σεμινάριο άτομα να εργαστούν πάνω σε δύο πραγματικά περιστατικά από την προσωπική της πρακτική. Η Έφη, κλείνοντας την πρώτη μέρα του σεμιναρίου, προσκάλεσε την ολομέλεια προς μια θεραπευτική στάση και παρουσία που δεν προσφέρει παρηγοριά ή καθαρές απαντήσεις, αλλά αντέχει να μείνει με τα ερωτήματα, δείχνοντας και η ίδια πως η αυθεντικότητα δεν προκύπτει ως αίσθηση εσωτερικής «καθαρότητας», αλλά ως διάνοιξη και έκθεση στο άγνωστο. Οι βιωματικές ασκήσεις της Παρασκευής λειτούργησαν ως κρίσιμος πυρήνας αυτής της διεργασίας. Τα συμμετέχοντα άτομα κλήθηκαν να παρατηρήσουν το πώς συχνά τείνουν να εγκαταλείπουν τον εαυτό τους μέσα σε αυτοματισμούς, ρόλους και κοινωνικές προσδοκίες, αλλά και το πώς βιώνεται η επιστροφή στην υπαρξιακή εμπειρία όταν αυτή δεν καλύπτεται από σχήματα ή ερμηνείες.

Το Σάββατο, δεύτερη μέρα του σεμιναρίου, αφιερώθηκε και εμβάθυνε περισσότερο στις έννοιες της ελευθερίας και της ευθύνης, φωτίζοντας το υπαρξιακό τους υπόβαθρο αλλά και σημασία τους στο πλαίσιο μιας ψυχοθεραπευτικής συνοδοιπορίας. Ξεκινώντας την παρουσίασή της η Κατερίνα Ζύμνη, Ph.D., ECP, προσέγγισε την ελευθερία πέρα από τη θετικά συνήθως φορτισμένη έννοια που της αποδίδεται (ως άνοιγμα σε νέες δυνατότητες), ως μια τρομακτική και αναπόφευκτη συνθήκη της ανθρώπινης διαδρομής. Αντλώντας αποσπάσματα και σκέψεις από το έργο Kierkegaard, η ελευθερία παρουσιάστηκε ως μια εμπειρία που βιώνεται ως αγωνία καθώς ο άνθρωπος βρίσκεται διαρκώς αντιμέτωπος με το άνοιγμα του μέλλοντος και την ανάγκη να επιλέξει πώς θα συσχετιστεί με το παρελθόν του. Η ίδια τόνισε, μιλώντας για αυτό, πως η ελευθερία δεν ταυτίζεται με την απουσία περιορισμών, αλλά με τη δυνατότητα συσχέτισης με το ίδιο μας το δυναμικό εκεί όπου η αναγνώριση του εαυτού παρουσιάζεται ως μια δυναμική διαδικασία «εν τω γίγνεσθαι» και όχι ως σταθερή ουσία, καθώς όπως πολύ σοφά το τοποθέτησε και ο Sartre τελικά: «είμαστε καταδικασμένοι να είμαστε ελεύθεροι». Μέσα από πολλές σκέψεις και διανοίξεις από το έργο των Jean Paul Sartre, Viktor Frankl, Rollo May, Irvin Yalom και Erich Fromm η Κατερίνα ανέδειξε επίσης τη ριζική ευθύνη του ανθρώπου που αναδύεται από την εγγενή του ελευθερία του στο ποιος γίνεται μέσα από τις επιλογές του. Όπως τόνισε, ανακαλώντας από το έργο του Sartre: είμαστε πλήρως υπεύθυνοι για κάθε μας επιλογή, η οποία, με κάποιο τρόπο, καθορίζει όχι μόνο εμάς αλλά συχνά αφήνει το αποτύπωμά της για κάθε άλλο άτομο που συναντάμε στη ζωή και κατά συνέπεια κάθε επιλογή μας ορίζει και ολόκληρη την ανθρωπότητα. Στη συνέχεια της εισήγησής της ανέδειξε επίσης τη συμβολή του Nietzsche και του Heidegger, με την ελευθερία να συνδέεται τόσο με τη δημιουργία αξιών όσο και με την επίγνωση της θνητότητας τονίζοντας ότι ο πεπερασμένος χρόνος καθιστά κάθε επιλογή μοναδική και ανεπανάληπτη. Η Κατερίνα έκλεισε τη δική της παρουσίαση με κάποιες από τις σημαντικότερες ίσως σκέψεις του διημέρου που αφορούν στη θεραπευτική αποτύπωση των εννοιών της ελευθερίας για την υπαρξιακή ψυχοθεραπεία. Τόνισε για αυτό, κυρίως μέσα από έργο του Yalom και του Fromm, την ανάγκη και τη σημασία που έχει για το θεραπευόμενο άτομο να μετακινηθεί από έναν εξωτερικό τόπο ελέγχου σε έναν εσωτερικό τόπο ακρόασης αλλά και για την αναγκαιότητα που έχει τελικά και για την υπαρξιακή ψυχοθεραπεία η ενεργός υποστήριξη και υλοποίηση των πολύ ανθρώπινων δυνατοτήτων μας όπως είναι η ελευθερία μας να αγαπάμε, να δημιουργούμε και να συλλογιζόμαστε. Η ίδια σημείωσε ότι και θεραπευτικά η θετική αποτύπωση της ελευθερίας επιτυγχάνεται βαθύτερα όταν το άτομο αναγνωρίζει συνολικά τον κόσμο, όχι με την υποταγή ή την εγκατάλειψη της ατομικότητάς του, αλλά με πρόσημο την αγάπη για τους άλλους και την φροντίδα του προς την όλο και ευρύτερη έκφραση και αναγνώριση του αυθεντικού του εαυτού. Το σεμινάριο ολοκληρώθηκε, το απόγευμα του Σαββάτου, με την παρουσίαση της Ευγενίας Γεωργαντά, PsyD, ECP, που συνέχισε τη διερεύνηση εστιάζοντας στην ευθύνη ως υπαρξιακό βάρος αλλά και ως προϋπόθεση νοήματος. Μέσα από στοχευμένες παρατηρήσεις της πάνω στις θέσεις του Victor Frankl, η ευθύνη παρουσιάστηκε ως απόκριση στο ερώτημα του τι περιμένει η ζωή από εμένα —εκεί όπου κανείς ανακαλύπτει το νόημα αναλαμβάνοντας την ευθύνη για ένα έργο, για ένα πρόσωπο ή για μια αξία που νιώθει να τον αφορά βαθύτερα στη ζωή— ενώ μέσα από τις θέσεις του Irvin Yalom αναδείχθηκε η ευθύνη ως αναγνώριση του ότι είμαστε οι ίδιοι υπεύθυνοι για τις επιλογές μας και πως εντέλει κανείς δεν θα έρθει για να μας σώσει ούτε θα αναλάβει ποτέ για μας την ευθύνη της ύπαρξής μας. Η Ευγενία σημείωσε στη συνέχεια της ομιλίας της πως και στην υπαρξιακή ψυχοθεραπεία η ανάληψη της ευθύνης δεν προσεγγίζεται ως ηθική επιταγή, αλλά ως διεργασία που μετασχηματίζει το άγχος της ελευθερίας σε δυνατότητα νοηματοδότησης. Ιδιαίτερα σημαντική στην τεκμηρίωση αυτής της ιδέας υπήρξε η σύγκριση των δύο διαφορετικών προσεγγίσεων: η ευθύνη ως ανακάλυψη νοήματος για τον Frankl και η ευθύνη ως δημιουργία νοήματος για τον Yalom όπου και στις δύο περιπτώσεις, η θεραπευτική αλλαγή συνδέθηκε με τη ανάγκη μετακίνησης από την άρνηση της ευθύνης προς μια πιο συνειδητή στάση απέναντι στη ζωή. Οι βιωματικές ασκήσεις του Σαββάτου ολοκλήρωσαν και εμβάθυναν αυτή την εμπειρία. Όλες οι μικρές ομάδες, που σχηματίστηκαν από τα συμμετέχοντα στο σεμινάριο άτομα, εργάστηκαν βιωματικά πάνω στην ένταση ανάμεσα στο ερέθισμα και την αντίδραση, σε εκείνον τον «τόπο» όπου, όπως περιγράφει ο Frankl, κατοικεί η ελευθερία της επιλογής. Οι περισσότερες από τις περιγραφές, τις περιλήψεις και τις ποιητικές πολλές φορές αποτυπώσεις που παρουσιάστηκαν στην ολομέλεια μέσα από τις βιωματικές τους συναθροίσεις ανέδειξαν έναν εντυπωσιακό βαθμό ωριμότητας, συναισθηματικής ακρίβειας και υπαρξιακής τόλμης. Με θαυμασμό αναγνωρίστηκε η ικανότητά τους να μεταβολίζουν το βίωμα σε λόγο χωρίς να το αντικειμενοποιούν ή να το ακυρώνουν ενώ ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε και το εξαιρετικό βίντεο που παρουσίασε μία από τις ομάδες, συμπυκνώνοντας με δημιουργικό και ουσιαστικό τρόπο την πλούσια εμπειρία των ζυμώσεων του έτους της. Αποτυπώνοντας εν τέλει τη δυναμική μιας ενεργής κοινότητας μάθησης που συνοδοιπορεί υπαρξιακά σε συχνά δύσκολα αλλά ταυτόχρονα αποκαλυπτικά μονοπάτια αυτογνωσίας και σύνδεσης, τολμώντας να δημιουργώντας χωρίς να φοβάται την έκθεση.

Κλείνοντας τα σχόλια για το τελευταίο του 2025 σεμινάριο να σημειώσουμε πως, ίσως, τελικά το βαθύτερο αποτύπωμα αυτού του διημέρου να μην βρίσκεται στη γνώση που μεταδόθηκε, αλλά στην εμπειρία μιας παρουσίας που αντέχει να μένει με την αγωνία της ελευθερίας και που επιλέγει να υπάρχει, ξανά και ξανά, με επίγνωση και φροντίδα για το Είναι. Όπως γράφει και ο Kierkegaard: «Ο άνθρωπος έρχεται διαρκώς αντιμέτωπος με τον τρόμο και την αναγκαιότητα του να επιλέγει και να δημιουργεί τη δική του ύπαρξη». Η δυνατότητα της υπαρξιακής ψυχοθεραπείας αναδύεται συχνά και από αυτή την προοπτική καθώς και από τη θέληση να είμαστε ανοιχτοί στο μέλλον, στις κάποτε απεριόριστες και άλλοτε περιορισμένες δυνατότητες του Κόσμου μας. Θεμελιωδώς ελεύθεροι, όπως θα έλεγε και ο Sartre, επειδή ποτέ δεν καθοριζόμαστε πλήρως από το παρελθόν, καθώς θα έχουμε πάντα την ελευθερία να επιλέξουμε το πώς θα σχετιστούμε με αυτό, αναγνωρίζοντας και δημιουργώντας τον υπαρξιακό μας εαυτό στο εδώ-και-τώρα. Δίνοντας τον χωροχρόνο και τη δυνατότητα, με επίγνωση, απεριόριστη ευθύνη και σεβασμό, όπως έγραφε κι ο Paul Smith-Pickard, προς τους ανθρώπους που συνοδοιπορούμε θεραπευτικά να ακούν τον εαυτό τους σαν (να τον ακούν) για πρώτη φορά ώστε, εάν είναι πραγματικά τυχεροί, να καταφέρουν να συναντήσουν τον εαυτό τους σαν (να τον συναντούν) για πρώτη φορά.